Ustawa o Ochronie Praw Zwierząt
Dz.U.97.111.724 - tekst
Dz.U.97.111.724
1998-09-01zm.Dz.U.97.88.554
1999-01-01zm.Dz.U.98.106.668
2000-02-23zm.Dz.U.00.12.136
z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o ochronie zwierząt
(Dz. U. z dnia 23 września 1997 r.)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1. Zwierzę,
jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia,
nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien
poszanowanie, ochronę i opiekę.
2. W sprawach nie uregulowanych w ustawie do
zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące
rzeczy.
3. Organy administracji publicznej podejmują
działania na rzecz ochrony zwierząt, współdziałając
w tym zakresie z odpowiednimi instytucjami i
organizacjami krajowymi i międzynarodowymi.
Art. 2.
Ustawa reguluje postępowanie ze zwierzętami:
1) domowymi,
2) gospodarskimi,
3) wykorzystywanymi do celów rozrywkowych,
widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych,
4) używanymi do doświadczeń,
5) utrzymywanymi w ogrodach zoologicznych,
6) wolno żyjącymi (dzikimi),
7) obcymi faunie rodzimej.
Art. 3.
W celu realizacji przepisów ustawy właściwe organy
administracji rządowej i samorządu terytorialnego
współdziałają z samorządem lekarsko-weterynaryjnym,
Państwową Inspekcją Weterynaryjną oraz z innymi
instytucjami i organizacjami społecznymi, których
statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
Art. 4.
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) doświadczeniu na zwierzęciu - rozumie się przez
to wykorzystanie zwierzęcia do celów naukowych lub
dydaktycznych, mogące u niego spowodować uszkodzenia
ciała lub inne zaburzenia zdrowotne, w tym ból,
cierpienie, lęk, z wyjątkiem znakowania zwierząt,
2) humanitarnym traktowaniu zwierząt - rozumie się
przez to traktowanie uwzględniające potrzeby
zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę,
3) konieczności bezzwłocznego uśmiercenia - rozumie
się przez to obiektywny stan rzeczy stwierdzony, w
miarę możliwości, przez lekarza weterynarii,
polegający na tym, że zwierzę może dalej żyć jedynie
cierpiąc i znosząc ból, a moralnym obowiązkiem
człowieka staje się skrócenie cierpień zwierzęcia,
4) menażerii objazdowej - rozumie się przez to
podmiot gospodarczy prowadzący działalność w
zakresie organizowania obwoźnych wystaw zwierząt,
5) metodach alternatywnych w zakresie
przeprowadzania doświadczeń - rozumie się przez to
nowoczesne metody badawcze, nie wymagające
przeprowadzania doświadczeń na żywym zwierzęciu,
6) ogłuszaniu zwierzęcia - rozumie się przez to
metodę profesjonalnego całkowitego wyłączenia
świadomości zwierzęcia, trwającego aż do jego
śmierci,
7) okrutnych metodach w chowie i hodowli zwierząt -
rozumie się przez to działania lub zaniechania
człowieka prowadzące w sposób oczywisty do zmian
patologicznych w organizmie zwierzęcia (somatycznych
lub psychicznych) , zwłaszcza w postaci skutków
znoszenia dotkliwego bólu, przymuszania do
określonego zachowania się (uległości) głodem,
pragnieniem, działaniem prądu elektrycznego (z
wyjątkiem używania pastuchów elektrycznych, treserów
oraz urządzeń elektrycznych służących do przepędu
zwierząt) bądź innymi zabiegami tego rodzaju, w
szczególności karmienie i pojenie zwierząt przemocą,
8) okrutnym traktowaniu - rozumie się przez to
wymienione w ustawie przypadki znęcania się nad
zwierzętami oraz inne postępowanie właściciela bądź
innej osoby, prowadzące do skutków porównywalnych ze
skutkami znęcania się,
9) pielęgnacji - rozumie się przez to wszystkie
aspekty relacji pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem,
w szczególności uruchamiane przez człowieka zasoby
materialne i niematerialne, aby uzyskać i utrzymać u
zwierzęcia stan fizyczny i psychiczny, w którym
najlepiej ono znosi warunki bytowania narzucone
przez człowieka,
10) przeciążaniu zwierząt - rozumie się przez to
zmuszanie do nadmiernego wysiłku energetycznego, nie
odpowiadającego możliwościom kondycyjnym zwierzęcia
ze względu na jego stan fizyczny i zdrowotny,
11) rażącym zaniedbaniu - rozumie się przez to
drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm
postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w
zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie
zagłodzenia, brudu, nie leczonej choroby, w
niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie,
12) szczególnym okrucieństwie zabijającego zwierzę -
rozumie się przez to przedsiębranie przez sprawcę
działań charakteryzujących się drastycznością form i
metod zadawania śmierci, a zwłaszcza zadawanie
śmierci w sposób wyszukany lub powolny, obliczony z
premedytacją na zwiększenie rozmiaru cierpień i
czasu ich trwania,
13) ubojni - rozumie się przez to każdy zakład
pozostający pod państwową kontrolą sanitarną i
weterynaryjną, przeznaczony do wykonywania uboju
zwierząt,
14) uwięzi - rozumie się przez to wszelkie
urządzenia mechaniczne krępujące swobodę ruchów
zwierzęcia, w zakresie możliwości przemieszczania
się ponad ustalony zakres, jak też niektóre
urządzenia do kierowania ruchami zwierzęcia w sposób
zamierzony przez człowieka,
15) właściwych warunkach bytowania - rozumie się
przez to zapewnienie zwierzęciu możliwości
egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku,
rasy, płci i wieku,
16) zwierzętach bezdomnych - rozumie się przez to
zwierzęta domowe lub gospodarskie, które uciekły,
zabłąkały się lub zostały porzucone przez człowieka,
a nie ma możliwości ustalenia ich właściciela lub
innej osoby, pod której opieką trwale dotąd
pozostawały,
17) zwierzętach domowych - rozumie się przez to
zwierzęta tradycyjnie przebywające wraz z
człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim
pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka w
charakterze jego towarzysza,
18) zwierzętach gospodarskich - rozumie się przez to
zwierzęta utrzymywane w celach hodowlanych i
produkcyjnych,
19) zwierzętach laboratoryjnych - rozumie się przez
to zwierzęta utrzymywane specjalnie w celu
wykorzystania w doświadczeniach naukowych, w
szczególności myszy, szczury, świnki morskie,
chomiki syryjskie (złote) , króliki, psy, koty,
przepiórki, w miejscach zatwierdzonych lub
zarejestrowanych przez odpowiedni organ władzy,
20) zwierzętach wykorzystywanych do celów
specjalnych - rozumie się przez to zwierzęta,
których profesjonalna tresura oraz używanie odbywa
się na podstawie odrębnych przepisów, regulujących
szczegółowe zasady działania jednostek Polskich Sił
Zbrojnych, Policji, Straży Granicznej i innych
formacji podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i
Administracji, służb kontroli celnej, ratownictwa
oraz regulujących zasady szkolenia i wykorzystania
psów - przewodników osób ociemniałych.
Art. 5.
Każde zwierzę wymaga humanitarnego traktowania.
Art. 6.
1. Nieuzasadnione lub niehumanitarne zabijanie
zwierząt oraz znęcanie się nad nimi jest zabronione.
2. Przez znęcanie się nad zwierzętami należy
rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do
zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:
1) umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, nie
stanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub
doświadczenia na zwierzęciu,
2) doświadczenia na zwierzętach powodujące
cierpienie, przeprowadzone z naruszeniem przepisów
ustawy,
3) umyślne używanie do pracy lub w celach sportowych
albo rozrywkowych zwierząt chorych, w tym rannych
lub kulawych, albo zmuszanie ich do czynności
mogących spowodować ból,
4) bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi
lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na
sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej
części brzucha, dolnych częściach kończyn,
5) przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych
ładunkami w oczywisty sposób nie odpowiadającymi ich
sile i kondycji lub stanowi dróg lub zmuszanie
takich zwierząt do zbyt szybkiego biegu,
6) transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych,
rzeźnych i przewożonych na targowiska, przenoszenie
lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich
zbędne cierpienie i stres,
7) używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych
urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w
nienaturalnej pozycji, powodujących zbędny ból,
uszkodzenia ciała albo śmierć,
8) dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji
chirurgicznych przez osoby nie posiadające
wymaganych uprawnień bądź niezgodnie z zasadami
sztuki lekarsko-weterynaryjnej, bez zachowania
koniecznej ostrożności i oględności oraz w sposób
sprawiający ból, któremu można było zapobiec,
9) złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt,
10) utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach
bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego
niechlujstwa oraz w pomieszczeniach albo klatkach
uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji,
11) porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub
kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod
której opieką zwierzę pozostaje,
12) stosowanie okrutnych metod w chowie i hodowli
zwierząt,
13) przeprowadzanie na zwierzętach testów środków
higienicznych i kosmetycznych powodujących
cierpienie, jeżeli znane są odpowiednie metody
alternatywne.
Art. 7.
1. (1) Zwierzę traktowane w sposób określony w art.
6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi lub
opiekunowi na podstawie decyzji wójta, burmistrza
(prezydenta miasta) i przekazane do schroniska dla
zwierząt albo pod opiekę innej osoby lub instytucji.
Decyzja podejmowana jest z urzędu lub na wniosek
Policji, lekarza weterynarii albo inspektora
Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce lub
upoważnionego przedstawiciela innej organizacji
społecznej o podobnym statutowym celu działania.
2. Decyzja, o której mowa w ust. 1, podlega
natychmiastowemu wykonaniu.
2a. (2) Od decyzji, o której mowa w ust. 1,
przysługuje prawo wniesienia odwołania do
samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 3 dni
od daty doręczenia decyzji. Samorządowe kolegium
odwoławcze rozpoznaje odwołanie w terminie 7 dni.
3. W przypadkach nie cierpiących zwłoki, gdy dalsze
pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego
właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu,
policjant, a także inspektor Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce lub upoważniony przedstawiciel
innej organizacji społecznej o podobnym statutowym
celu działania może odebrać mu zwierzę,
zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza,
prezydenta miasta) , celem podjęcia przez ten organ
decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia.
4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 3,
kosztami transportu, utrzymania i koniecznego
leczenia zwierzęcia obciąża się jego dotychczasowego
właściciela lub opiekuna.
5. Do należności z tytułu kosztów określonych w ust.
4 stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w
administracji.
6. (3) Odebrane zwierzę podlega zwrotowi, jeżeli sąd
nie orzeknie w trybie art. 35 ust. 3 przepadku
zwierzęcia, a także jeżeli postępowanie karne w tej
sprawie zostanie umorzone.
Art. 8.
1. Programy nauczania i wychowania szkolnego we
wszystkich typach szkół powinny uwzględniać
problematykę ochrony zwierząt oraz tworzenie
szkolnych organizacji przyjaciół zwierząt.
2. Minister Edukacji Narodowej, w porozumieniu z
Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i
Leśnictwa oraz Ministrem Rolnictwa i Gospodarki
Żywnościowej, ustala podstawy programowe nauczania w
zakresie problematyki, o której mowa w ust. 1.
3. (4) Zarząd województwa przygotowuje i wykonuje
program upowszechniania znajomości przepisów ustawy
wśród rolników przez wojewódzkie ośrodki doradztwa
rolniczego.
4. (5) (skreślony) .
Rozdział 2
Zwierzęta domowe
Art. 9.
1. Kto utrzymuje zwierzę domowe, ma obowiązek
zapewnić mu pomieszczenie chroniące je przed zimnem,
upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do
światła dziennego, umożliwiające swobodną zmianę
pozycji ciała, odpowiednią karmę i stały dostęp do
wody.
2. Uwięź, na której jest trzymane zwierzę, nie może
powodować u niego urazów ani cierpień oraz musi mu
zapewnić możliwość niezbędnego ruchu.
Art. 10.
1. Utrzymywanie psa rasy uznawanej za agresywną
wymaga zezwolenia właściwego organu gminy.
2. Wykaz ras psów, o których mowa w ust. 1, oraz
warunki wydawania zezwoleń określi, w drodze
rozporządzenia, Minister Spraw Wewnętrznych i
Administracji, po zasięgnięciu opinii Związku
Kynologicznego w Polsce.
Art. 11.
1. Zapewnianie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich
wyłapywanie należy do zadań własnych gmin.
2. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w
porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów
Naturalnych i Leśnictwa określi, w drodze
rozporządzenia, zasady i warunki wyłapywania
bezdomnych zwierząt.
3. Wyłapywanie bezdomnych zwierząt oraz
rozstrzyganie o dalszym postępowaniu z nimi może
odbywać się wyłącznie na mocy uchwały właściwej rady
gminy, podjętej po uzgodnieniu z państwowym lekarzem
weterynarii działającym na podstawie odrębnych
przepisów oraz po zasięgnięciu opinii upoważnionego
przedstawiciela Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w
Polsce lub innej organizacji społecznej o podobnym
statutowym celu działania.
4. Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce oraz
inne organizacje społeczne o podobnym statutowym
celu działania mogą zapewniać bezdomnym zwierzętom
opiekę i w tym celu prowadzić schroniska dla
zwierząt, w porozumieniu z właściwymi organami
samorządu terytorialnego.
Rozdział 3
Zwierzęta gospodarskie
Art. 12.
1. Kto utrzymuje zwierzęta gospodarskie jest
obowiązany do zapewnienia im opieki i właściwych
warunków bytowania.
2. Warunki chowu i hodowli zwierząt nie mogą
powodować urazów i uszkodzeń ciała lub innych
cierpień.
3. Zabrania się podawania zwierzętom w karmie
hormonów wzrostu.
4. Zabrania się tuczu gęsi i kaczek na stłuszczone
wątroby.
5. Obsada zwierząt ponad ustalone normy powierzchni
dla danego gatunku, wieku i stanu fizjologicznego
jest zabroniona.
6. Zabrania się importu zwierząt i produktów
zwierzęcych uzyskanych w wyniku chowu lub hodowli z
naruszeniem przepisów niniejszej ustawy.
7. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
warunki utrzymywania poszczególnych gatunków
zwierząt gospodarskich.
Art. 13.
1. (6) Wprowadzenie dotychczas nie stosowanej
technologii chowu zwierząt wymaga uzyskania
zezwolenia wojewody, stwierdzającego, że spełnia ona
wymogi określone ustawą.
2. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
określi, w drodze rozporządzenia, warunki, tryb i
sposób wydawania zezwolenia, o którym mowa w ust. 1.
Art. 14.
1. Sposób i warunki używania zwierząt do pracy nie
mogą stwarzać nieuzasadnionego zagrożenia dla ich
życia i zdrowia ani zadawać im cierpienia.
2. Zabrania się w szczególności:
1) przeciążania zwierząt,
2) używania do pracy zwierząt chorych lub
niedożywionych,
3) używania uprzęży, wędzideł, rzędów wierzchowych,
juków, podków, pojazdów lub narzędzi mogących, ze
względu na zły stan techniczny lub niewłaściwą
konstrukcję, spowodować obrażenia ciała lub śmierć
zwierzęcia,
4) używania do popędzania zwierząt przedmiotów lub
narzędzi, które mogą spowodować okaleczenie
zwierzęcia,
5) zmuszania do wyczerpującego kłusu lub galopu
zwierząt ciągnących ładunek,
6) używania do zrywki drewna koni poniżej piątego
roku życia.
3. Osoba wykorzystująca zwierzęta do pracy ma
obowiązek zapewnić im, w ciągu każdej doby,
wypoczynek dla regeneracji sił, właściwy dla danego
gatunku.
Rozdział 4
Zwierzęta wykorzystywane do celów rozrywkowych,
widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych
Art. 15.
1. Warunki występów, treningów i tresury oraz metody
postępowania ze zwierzętami wykorzystywanymi do
celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych,
sportowych i specjalnych nie mogą zagrażać ich życiu
i zdrowiu ani powodować cierpienia.
2. Warunki występów zwierząt, o których mowa w ust.
1, muszą być określone w scenariuszu lub odpowiednim
programie, zatwierdzonym przez osobę posiadającą
odpowiednie kwalifikacje.
3. Zabrania się stosowania wobec zwierząt
farmakologicznych i mechanicznych metod i środków
dopingujących.
4. Zwierzęta, o których mowa w ust. 1, powinny mieć
zapewniony właściwy wypoczynek. Zabrania się w
szczególności wykorzystywania tych zwierząt
bezpośrednio po transporcie, bez regeneracji
wypoczynkowo-ruchowej.
5. Zwierzętom, o których mowa w ust. 1, należy
zapewnić opiekę lekarsko-weterynaryjną.
6. Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu z
Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb
przyznawania uprawnień osobom odpowiedzialnym za
przestrzeganie warunków, o których mowa w ust. 2.
Art. 16.
Zabrania się wykorzystywania zwierząt w widowiskach
i sportach noszących znamiona okrucieństwa, w
szczególności zabrania się organizowania walk z
udziałem byków, psów, kogutów.
Art. 17.
1. Do tresury i pokazów dla celów
widowiskowo-rozrywkowych mogą być wykorzystywane
tylko zwierzęta urodzone i wychowane w niewoli i
tylko takie, którym mogą być zapewnione warunki
egzystencji stosowne do potrzeb danego gatunku.
2. Tresura zwierząt dla celów
widowiskowo-rozrywkowych i obronnych może być
prowadzona tylko przez osobę posiadającą odpowiednie
kwalifikacje zawodowe, w sposób nie powodujący
cierpienia zwierzęcia.
3. Nie wolno prowadzić tresury zwierząt wyłącznie w
celu zwiększenia ich agresywności.
4. Zabrania się zmuszania zwierząt do wykonywania
czynności, które powodują ból lub są sprzeczne z ich
naturą.
5. Zabrania się działalności menażerii objazdowych.
6. Zabrania się propagowania lub upowszechniania
drastycznych scen zabijania, zadawania cierpienia
lub innej przemocy, ze strony człowieka, której
ofiarami są zwierzęta, chyba że sceny te mają na
celu napiętnowanie okrutnego zachowania wobec
zwierząt.
7. Do zwierząt, o których mowa w ust. 2, stosuje się
odpowiednio przepisy art. 9.
8. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w
porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów
Naturalnych i Leśnictwa określi, w drodze
rozporządzenia, szczegółowe warunki utrzymywania
poszczególnych gatunków zwierząt wykorzystywanych do
celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych,
sportowych i specjalnych.
9. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
określi, w drodze rozporządzenia, tryb i szczegółowe
warunki nadawania uprawnień osobom, o których mowa w
ust. 2.
Art. 18.
1. Zwierzęta wykorzystywane do celów rozrywkowych,
widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych
mogą być przetrzymywane, hodowane i prezentowane
jedynie w stadninach, cyrkach lub bazach cyrkowych
oraz w miejscach przeznaczonych dla zwierząt
wykorzystywanych do celów specjalnych, pod nadzorem
państwowej służby weterynaryjnej.
2. Przetrzymywanie, hodowla lub prezentacja
zwierząt, o których mowa w ust. 1, musi być
wykonywana w sposób gwarantujący bezpieczeństwo
ludzi i zwierząt.
Rozdział 5
Zwierzęta w ogrodach zoologicznych
Art. 19.
1. W ogrodach zoologicznych utrzymuje się tylko
zwierzęta urodzone i wychowane w niewoli, a inne
zwierzęta jedynie wtedy, gdy wymaga tego dobro
osobnika, populacji lub gatunku oraz cele
dydaktyczne.
2. Do ogrodów zoologicznych sprowadza się tylko te
zwierzęta, którym ogród zoologiczny może zapewnić
warunki egzystencji stosowne do potrzeb danego
gatunku.
3. Nie należy doprowadzać do rozmnażania zwierząt,
których potomstwu nie zapewni się właściwej
egzystencji.
4. (7) Utworzenie nowego ogrodu zoologicznego wymaga
uzyskania zezwolenia starosty.
Art. 20.
Zabrania się utrzymywania i hodowli poza ogrodami
zoologicznymi i właściwymi placówkami naukowymi oraz
cyrkami zwierząt drapieżnych i jadowitych groźnych
dla życia ludzi bądź zwierząt.
Rozdział 6
Zwierzęta wolno żyjące (dzikie)
Art. 21.
Zwierzęta wolno żyjące stanowią dobro ogólnonarodowe
i powinny mieć zapewnione warunki rozwoju i
swobodnego bytu, z wyjątkiem tych, o których mowa w
art. 23 ust. 1.
Art. 22.
1. (8) Zabrania się wchodzenia w posiadanie zwierząt
wolno żyjących (dzikich) w celu:
1) preparowania zwłok zwierzęcych,
2) tworzenia kolekcji
- bez zezwolenia wojewody.
2. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa określi, w drodze rozporządzenia, zasady
pozyskiwania zwierząt przez preparatorów i
kolekcjonerów, zasady ich kontrolowania oraz
warunki, sposób i tryb wydawania zezwolenia, o
którym mowa w ust. 1.
Art. 23.
1. Zwierzęta, które stanowią zagrożenie dla życia,
zdrowia lub gospodarki człowieka, mogą być
zwalczane.
2. (9) Wojewoda, po zasięgnięciu opinii Państwowej
Rady Ochrony Przyrody, Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce oraz Polskiego Związku
Łowieckiego, określi, w drodze rozporządzenia,
warunki, czas i sposoby zwalczania zwierząt, o
których mowa w ust. 1.
Rozdział 7
Transport zwierząt
Art. 24.
1. Transport zwierząt odbywa się środkami do tego
celu przystosowanymi i jest prowadzony w
odpowiednich warunkach, a w szczególności:
1) zwierzęta muszą być prawidłowo ulokowane, a
używane uwięzi nie mogą im krępować leżenia i
wstawania w czasie transportu,
2) podłogi pojazdów używanych do transportu powinny
mieć odpowiednią nawierzchnię, zapewniającą
przyczepność kończyn oraz umożliwiającą utrzymanie
higieny,
3) środki transportu zwierząt powinny spełniać
warunki utrzymania odpowiedniej temperatury,
wentylacji, przestrzeni oraz naturalnej pozycji,
4) w trakcie dłuższego transportu zwierzęta muszą
mieć zapewnioną odpowiednio często wodę i karmę oraz
odpoczynek,
5) zwierzętom chorym lub rannym zapewnia się
niezwłocznie pomoc weterynaryjną,
6) zwierzęta wwożone do kraju oraz wywożone za
granicę muszą być wiezione najkrótszą drogą i bez
zbędnych postojów, a ich odprawa graniczna odbywa
się poza kolejnością.
2. Zabrania się:
1) transportu zwierząt w okresie okołoporodowym oraz
młodych zwierząt oddzielonych od matek, niezdolnych
do przyjmowania stałych pokarmów,
2) przeładunku zwierząt bez odpowiedniego
zabezpieczenia.
3. Zwierzęta padłe oraz zwierzęta nie nadające się
do dalszego transportu muszą być usunięte na
pierwszym postoju.
4. Odpowiedzialność za nieprzestrzeganie zasad i
warunków wykonywania transportu, określonych w ust.
1-3, ponosi przewoźnik.
5. Minister Transportu i Gospodarki Morskiej w
porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Gospodarki
Żywnościowej oraz Ministrem Ochrony Środowiska,
Zasobów Naturalnych i Leśnictwa określi, w drodze
rozporządzenia, szczegółowe zasady i warunki
transportu zwierząt oraz maksymalny czas transportu
dla danego gatunku i przedziału wiekowego zwierząt
oraz sposób postępowania ze zwierzętami chorymi oraz
padłymi.
Art. 25.
Prowadzący pojazd mechaniczny, który potrącił
zwierzę, obowiązany jest, w miarę możliwości, do
zapewnienia mu stosownej pomocy lub zawiadomienia
jednej ze służb, o których mowa w art. 33 ust. 3.
Art. 26.
1. Zabrania się przetrzymywania, obrotu oraz
przewożenia przez granicę państwa, bez wymaganego
zezwolenia, zwierząt, ich części i produktów
pochodnych, podlegających ograniczeniom na podstawie
umów międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska
jest stroną.
2. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz
zwierząt, których przetrzymywanie, obrót i
przewożenie podlega ograniczeniom, oraz określi
warunki, tryb i sposób wydawania zezwolenia, o
którym mowa w ust. 1.
Rozdział 8
Zabiegi na zwierzętach
Art. 27.
1. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne na zwierzętach są
dopuszczalne dla ratowania ich życia lub zdrowia
oraz dla koniecznego ograniczenia populacji i mogą
być przeprowadzane wyłącznie przez osoby uprawnione.
2. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne i zootechniczne
wykonywane na zwierzętach lub inne zabiegi
wynikające z technologii produkcji, bądź związanych
z nią schorzeń, mogą być wykonywane wyłącznie przez
osoby uprawnione, z zachowaniem koniecznej
ostrożności i oględności, by ograniczyć cierpienie i
stres zwierząt.
3. Zabiegi powodujące ból wykonuje się w
znieczuleniu ogólnym albo miejscowym, z wyjątkiem
tych zabiegów, które według zasad sztuki
weterynaryjnej wykonuje się bez znieczulenia.
Rozdział 9
Procedury doświadczalne z użyciem zwierząt
Art. 28.
1. Doświadczenia i testy na zwierzętach są
dopuszczalne tylko wtedy, gdy są konieczne do badań
naukowych, dydaktyki w szkołach wyższych lub ochrony
zdrowia ludzi bądź zwierząt, jeżeli celów tych nie
można osiągnąć w inny sposób z powodu braku
odpowiednich metod alternatywnych. Osoba, która ma
przeprowadzać doświadczenia i testy na zwierzętach,
ma obowiązek korzystać z międzynarodowej informacji
w danej dziedzinie nauki, by wyeliminować
powtarzalność doświadczeń, jeżeli nie są one
konieczne.
2. W celu opiniowania doświadczeń i testów, o
których mowa w ust. 1, tworzy się Krajową Komisję
Etyczną do Spraw Doświadczeń na Zwierzętach, zwaną
dalej "Krajową Komisją Etyczną", oraz lokalne, w
szczególności międzyuczelniane lub uczelniane,
komisje etyczne do spraw doświadczeń na zwierzętach,
zwane dalej "lokalnymi komisjami etycznymi".
3. Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych powołuje
Krajową Komisję Etyczną, liczącą 15 członków, w
skład której wchodzą przedstawiciele nauk
biologicznych, medycznych, weterynaryjnych,
humanistycznych oraz przedstawiciele organizacji
pozarządowych, których statutowym celem działania
jest ochrona zwierząt.
4. Krajowa Komisja Etyczna powołuje lokalne komisje
etyczne, liczące od 5 do 15 członków, w skład
których wchodzą przedstawiciele nauk biologicznych,
medycznych, weterynaryjnych, humanistycznych oraz
przedstawiciele organizacji pozarządowych, których
statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
5. Krajowa Komisja Etyczna ustala ogólne zasady
funkcjonowania lokalnych komisji etycznych i
wydawania przez nie opinii o dopuszczalności
przeprowadzania doświadczeń i testów na zwierzętach
oraz rozpatruje odwołania od opinii lokalnych
komisji etycznych. Zezwolenie na prowadzenie badań
wydaje kierownik placówki upoważnionej do
przeprowadzania doświadczeń i testów na zwierzętach,
o której mowa w ust. 8, biorąc pod uwagę w
szczególności opinię odpowiedniej komisji etycznej.
6. W obradach Krajowej Komisji Etycznej oraz
lokalnych komisji etycznych nie mogą uczestniczyć z
prawem głosu osoby, których dotyczy wydawana opinia.
7. Zabrania się przeprowadzania doświadczeń i testów
na zwierzętach bez uprzedniego uzyskania pozytywnej
opinii lokalnej komisji etycznej.
8. Doświadczenia i testy na zwierzętach mogą być
przeprowadzane wyłącznie w wyznaczonych placówkach
naukowych szkół wyższych, instytutach
naukowo-badawczych, jednostkach Polskiej Akademii
Nauk, urzędowych laboratoriach weterynaryjnych oraz
placówkach produkujących leki i biopreparaty, przez
osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje oraz
indywidualne zezwolenie wydane przez kierownika
właściwej placówki naukowej.
9. Procedura doświadczeń i testów przeprowadzanych
na zwierzętach musi być zgodna z opinią lokalnej
komisji etycznej, o której mowa w ust. 7, i podlega
kontroli.
Art. 29.
1. Do doświadczeń i testów należy używać zwierząt
umożliwiających uzyskanie celu naukowego lub
diagnostycznego, głównie pochodzących z hodowli, o
których mowa w ust. 2.
2. (10) Hodowlę zwierząt laboratoryjnych można
prowadzić po uzyskaniu zezwolenia wojewódzkiego
lekarza weterynarii.
3. Zwierzęta przetrzymywane w zwierzętarniach muszą
mieć zagwarantowane odpowiednie dla gatunku warunki
utrzymania, możliwość ruchu, dostateczne
zaopatrzenie w karmę i wodę oraz opiekę zapewniającą
dobre samopoczucie i zdrowie.
4. Minister Edukacji Narodowej oraz Minister
Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w porozumieniu z
ministrami nadzorującymi placówki, o których mowa w
art. 28 ust. 8, określą, w drodze rozporządzenia,
warunki, jakim powinny odpowiadać hodowle zwierząt
laboratoryjnych, oraz warunki, tryb i sposób
wydawania zezwolenia, o którym mowa w ust. 2.
Art. 30.
1. Doświadczenia powodujące ból lub inne cierpienie
należy przeprowadzać w znieczuleniu ogólnym albo
miejscowym i tylko raz na tym samym zwierzęciu,
chyba że natura doświadczenia wymaga jego
powtórzenia. Tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy
dobro nauki tego wymaga, można dokonać doświadczenia
bez znieczulenia.
2. Doświadczenia i prace badawcze, o których mowa w
ust. 1, wymagają każdorazowej zgody właściwej
lokalnej komisji etycznej.
3. Zwierzę o wyższym rozwoju czynności psychicznych
poddane doświadczeniu, zdolne do życia, powinno być
leczone i przekazane w miejsce umożliwiające mu
dalszą egzystencję.
4. Zwierzę poddane doświadczeniu, w wyniku którego
nastąpiła rozległa interwencja chirurgiczna, a
natura doświadczenia nie wymaga utrzymania go przy
życiu i poddania leczeniu, uśmierca się przed
przebudzeniem z narkozy.
Art. 31.
Zabrania się:
1) pozbawiania zwierząt używanych do doświadczeń
zdolności wydawania głosu,
2) przeprowadzania na zwierzętach testów środków
kosmetycznych oraz testów środków higienicznych,
jeżeli dostępne są metody alternatywne,
3) przeprowadzania dla celów dydaktycznych
doświadczeń na zwierzętach, powodujących ich zbędne
cierpienie, jeżeli cel ten można osiągnąć w inny
sposób.
Art. 32.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi:
1) wykaz placówek naukowych uprawnionych do
przeprowadzania doświadczeń na zwierzętach,
2) szczegółowe zasady powoływania, organizację,
działalność oraz finansowanie Krajowej Komisji
Etycznej oraz lokalnych komisji etycznych, o których
mowa w art. 28 ust. 3 i 4,
3) warunki oraz tryb wydawania i cofania uprawnień
do wykonywania doświadczeń na zwierzętach oraz
kwalifikacje osób kierujących doświadczeniami,
4) szczegółowe warunki przeprowadzania doświadczeń
na zwierzętach oraz sposób i tryb ich kontrolowania,
5) sposób prowadzenia rejestru zwierząt
laboratoryjnych oraz dokumentacji doświadczeń na
tych zwierzętach,
6) warunki bytowe w hodowlach zwierząt
laboratoryjnych i zwierzętarniach.
Rozdział 10
Uśmiercanie zwierząt
Art. 33.
1. Uśmiercanie zwierząt może być uzasadnione
wyłącznie:
1) potrzebą gospodarczą,
2) względami humanitarnymi,
3) koniecznością sanitarną,
4) nadmierną agresywnością, powodującą bezpośrednie
zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzkiego,
5) potrzebami nauki, z zastrzeżeniem przepisów
rozdziału 9.
2. Jeżeli zachodzą przyczyny, o których mowa w ust.
1 pkt 2-5, zwierzę może być uśmiercone za zgodą
właściciela, a w braku jego zgody, na podstawie
orzeczenia lekarza weterynarii. Ustalenie
właściciela i uzyskanie jego zgody nie dotyczy
zwierząt chorych na choroby zwalczane z urzędu.
3. W przypadku konieczności bezzwłocznego
uśmiercenia, w celu zakończenia cierpień zwierzęcia,
potrzebę jego uśmiercenia stwierdza lekarz
weterynarii, inspektor Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce lub innej organizacji o
podobnym statutowym celu działania, funkcjonariusz
Policji, straży miejskiej lub gminnej, Straży
Granicznej, pracownik Służby Leśnej lub Służby
Parków Narodowych, strażnik Państwowej Straży
Łowieckiej, strażnik łowiecki lub strażnik
Państwowej Straży Rybackiej.
4. W sytuacji, o której mowa w ust. 3, dopuszczalne
jest użycie broni palnej przez osobę uprawnioną.
Art. 34.
1. Zwierzę kręgowe w ubojni może zostać uśmiercone
tylko po uprzednim pozbawieniu świadomości przez
osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.
2. Pomieszczenie poczekalni przedubojowej powinno
być izolowane akustycznie i oddzielone przegrodą od
pomieszczenia przeznaczonego do pozbawiania
świadomości. Podobnie powinno być oddzielone
pomieszczenie przeznaczone do pozbawiania
świadomości od pomieszczeń, w których dokonuje się
wykrwawiania oraz dalszych czynności obróbki
poubojowej.
3. W uboju domowym zwierzęta kopytne mogą być
uśmiercane tylko po uprzednim ich pozbawieniu
świadomości przez przyuczonego ubojowca.
4. Zabrania się:
1) uśmiercania zwierząt w okresie okołoporodowym, z
wyjątkiem potrzeb badań naukowych,
2) uśmiercania zwierząt kręgowych przy udziale
dzieci lub w ich obecności,
3) wytrzewiania (patroszenia) , oparzania,
zdejmowania skóry, wędzenia i oddzielania części
zwierząt stałocieplnych, przed ustaniem odruchów
oddechowych i mięśniowych.
5. Wymogów określonych w ust. 1 i 3 nie stosuje się
przy poddawaniu zwierząt szczególnym sposobom uboju
przewidzianym przez obrządki religijne.
6. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
określi, w drodze rozporządzenia, kwalifikacje osób
uprawnionych do zawodowego uboju, dopuszczalne
metody uśmiercania zwierząt stosownie do gatunku
oraz organy uprawnione do kontroli działalności
osób, które zawodowo trudnią się ubojem zwierząt lub
dokonują uboju w ramach działalności hodowlanej bądź
gospodarczej.
Rozdział 11
Przepisy karne
Art. 35.
1. (11) Kto zabija zwierzę z naruszeniem przepisów
art. 6 ust. 1, art. 33 lub art. 34 ust. 1-4 albo
znęca się nad nim w sposób określony w art. 6 ust.
2, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności
albo pozbawienia wolności do roku.
2. (12) Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1
działa ze szczególnych okrucieństwem, podlega
grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do lat 2.
3. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1, sąd może orzec przepadek zwierzęcia, a w razie
skazania za przestępstwo określone w ust. 2, sąd
orzeka przepadek zwierzęcia - jeżeli sprawca jest
jego właścicielem.
4. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1 lub 2, sąd może orzec wobec sprawcy zakaz
wykonywania określonego zawodu, prowadzenia
określonej działalności lub wykonywania czynności
wymagających zezwolenia, które są związane z
wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem na nie,
a także może orzec przepadek narzędzi lub
przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa
oraz przedmiotów pochodzących z przestępstwa.
5. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1 lub 2, sąd może orzec nawiązkę w wysokości od 25
zł do 2.500 zł na rzecz Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce albo na inny cel związany z
ochroną zwierząt, wskazany przez sąd.
Art. 36.
1. (13) Kto narusza zakaz, o którym mowa w art. 20,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do roku.
2. (14) Kto narusza zakaz, o którym mowa w art. 26
ust. 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia
wolności albo pozbawienia wolności do roku.
3. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
2, sąd może orzec:
1) przepadek narzędzi lub przedmiotów służących do
popełnienia przestępstwa oraz przedmiotów
pochodzących z przestępstwa,
2) przepadek albo odesłanie zwierzęcia do państwa
eksportującego na koszt właściciela.
4. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
2, sąd może orzec nawiązkę w wysokości od 25 zł do
2.500 zł na rzecz Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami
w Polsce albo na inny cel związany z ochroną
zwierząt, wskazany przez sąd.
Art. 37.
1. Kto narusza nakazy albo zakazy określone w art.
9, art. 12 ust. 1-6, art. 13 ust. 1, art. 14, art.
15 ust. 1-5, art. 16, art. 17 ust. 1-7, art. 18,
art. 19, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 1-3, art. 25,
art. 27, art. 28 ust. 1 i 7-9, art. 29 ust. 1-3,
art. 30 i w art. 31, podlega karze aresztu albo
grzywny.
2. Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo do czynu
określonego w ust. 1 jest karalne.
3. W razie ukarania za wykroczenie, o którym mowa w
ust. 1, można orzec przepadek narzędzi lub
przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia
oraz przedmiotów z niego pochodzących, jak również
można orzec przepadek zwierzęcia.
4. W razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w
ust. 1, można orzec nawiązkę w wysokości do 1.000 zł
na rzecz Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce
albo na inny cel związany z ochroną zwierząt.
Art. 38.
Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w
porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów
Naturalnych i Leśnictwa oraz Ministrem
Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia,
tryb i zasady wykonania orzeczenia o przepadku
zwierzęcia.
Art. 39.
1. W sprawach o przestępstwa określone w art. 35
ust. 1 i 2, jeżeli nie działa pokrzywdzony, prawa
pokrzywdzonego może wykonywać Towarzystwo Opieki nad
Zwierzętami w Polsce oraz inne organizacje
społeczne, których statutowym celem działania jest
ochrona zwierząt.
2. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,
organizacje społeczne, których statutowym celem jest
ochrona zwierząt, uprawnione do działania
określonego w ust. 1.
Art. 40.
Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce oraz
inne organizacje społeczne, których statutowym celem
działania jest ochrona zwierząt, mogą współdziałać z
właściwymi instytucjami państwowymi i samorządowymi
w ujawnianiu oraz ściganiu przestępstw i wykroczeń
określonych w ustawie.
Rozdział 12
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy
przejściowe i końcowe
Art. 41.
W ustawie z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń
(Dz. U. Nr 12, poz. 114, z 1981 r. Nr 24, poz. 124,
z 1982 r. Nr 16, poz. 125, z 1983 r. Nr 6, poz. 35 i
Nr 44, poz. 203, z 1984 r. Nr 54, poz. 275, z 1985
r. Nr 14, poz. 60 i Nr 23, poz. 100, z 1986 r. Nr
39, poz. 193, z 1988 r. Nr 20, poz. 135 i Nr 41,
poz. 324, z 1989 r. Nr 34, poz. 180, z 1990 r. Nr
51, poz. 297, Nr 72, poz. 422 i Nr 86, poz. 504, z
1991 r. Nr 75, poz. 332 i Nr 91, poz. 408, z 1992 r.
Nr 24, poz. 101, z 1994 r. Nr 123, poz. 600, z 1995
r. Nr 6, poz. 29 i Nr 60, poz. 310 oraz z 1997 r. Nr
54, poz. 349, Nr 60, poz. 369, Nr 85, poz. 539, Nr
98, poz. 602, Nr 104, poz. 661 i Nr 106, poz. 677)
skreśla się art. 62.
Art. 42.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych do ustawy,
nie dłużej jednak niż przez okres 12 miesięcy od
dnia jej wejścia w życie, stosuje się odpowiednio
przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z
ustawą.
Art. 43.
Traci moc rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej
z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie zwierząt (Dz. U.
z 1932 r. Nr 42, poz. 417, z 1969 r. Nr 13, poz. 95,
z 1971 r. Nr 12, poz. 115 i z 1997 r. Nr 88, poz.
554) .
Art. 44.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia
ogłoszenia, z tym że przepis art. 12 ust. 4 oraz
art. 34 ust. 3 w zakresie wykonywania uboju przez
przyuczonego ubojowca wchodzi w życie z dniem 1
stycznia 1999 r.
