Biegunki u psów
Biegunka jest tematem wielu dowcipów i anegdot. Jednak dla właścicieli chorych psów i lekarzy stanowi problem trudny i złożony, często wymagający kompleksowego postępowania klinicznego. Biegunka to częstsze niż zwykle wydalanie papkowatych, rzadkich, wodnistych odchodów, czemu towarzyszy zwiększona kurczliwość jelit oraz początkowo bolesne napinanie powłok brzusznych.
Przy trwających dłużej biegunkach dochodzi do
zwiotczenia zwieraczy odbytu i bezwolnego oddawania
kału. Obok wymiotów i bolesności jelit, biegunki są
najczęstszymi objawami chorób przewodu pokarmowego,
a jako złożony syndrom chorobowy obejmują 1/3
wszystkich schorzeń trafiających do leczenia. Warto
wiedzieć, że pod względem częstości występowania
choroby przewodu pokarmowego u psów ustępują jedynie
chorobom skóry.
Przewód pokarmowy wraz z wątrobą i trzustką stanowią
układ, który dzięki zdolności do pobierania i
przetwarzania pokarmu zabezpiecza organizm w wodę,
środki odżywcze i niezbędne elektrolity. Jeśli ta
podstawowa funkcja ulegnie zaburzeniu, to jego
pierwszym i najczęstszym objawem jest biegunka,
która w konsekwencji prowadzi do deficytu odżywiania
i w gospodarce wodno-mineralnej. Gdy biegunka
utrzymuje się dłużej (od kilku do kilkunastu dni, a
przy kompensacji organizmu nawet miesiące i lata),
należy się liczyć z poważnymi konsekwencjami,
takimi, jak osłabienie mięśniowe i wyniszczenie do
śmierci zwierzęcia włącznie, zwłaszcza szczeniąt i
psów poniżej roku. Rodzaje i przebieg biegunek są
różne, podobnie jak różne i często trudne do
określenia są ich przyczyny. Nie zwracanie uwagi na
pierwsze objawy rozwolnienia i zwiększonej
częstotliwości oddawania kału jest błędem, który
trudno naprawić. W ustaleniu przyczyn biegunki
najważniejszy jest dla lekarza wywiad z właścicielem
zwierzęcia, a w nim wszystko to, co się wiąże z
podawanym pokarmem, czas pojawienia się i trwania
objawów, ewentualne nawroty, częstotliwość
wypróżnień, ich objętość, kolor i rodzaj domieszek
(krew, śluz), zachowanie lub brak apetytu, wymioty,
napięcie powłok, bolesność, stosowane leki itp.
Nie zawsze biegunka świadczy o chorobie przewodu
pokarmowego, ale zawsze powinna być uwzględniona w
postępowaniu leczniczym — choćby objawowym.
Rozróżniamy biegunki ostre i przewlekłe. Pierwsze
pojawiają się nagle, są gwałtowne, i — co ważne —
występują często. Niekiedy w odchodach jest
domieszka krwi, co zawsze martwi właściciela psa.
Biegunki ostre zazwyczaj ustępują po leczeniu
objawowym, a jeśli nie ulegają zahamowaniu (w ciągu
1-2 tygodni). przechodzą w przewlekłe. W takich
przypadkach leczenie objawowe już na ogół nie
wystarcza i aby podjąć kompleksowe leczenie, należy
ustalić zasadniczą przyczynę wystąpienia biegunki. Z
reguły trzeba przeprowadzić pełne badanie kliniczne,
z laboratoryjnym badaniem kału włącznie, oraz
obserwacje. Podstawą leczenia jest zrozumienie i
poznanie zaburzeń powstałych w całym organizmie,
często również poza zespołem przewodu pokarmowego.
Wyróżniamy 4 główne grupy przyczyn powstawania biegunek:
- przyczyny dietetyczne, zmiana karmy na taką, do której pies nie byt przyzwyczajony, karma zepsuta lub nieodpowiednia, nagłe spożycie dużej ilości karmy po głodzeniu, alergie pokarmowe, brak tolerancji pokarmu itp.;
- procesy zapalne w obrębie jelit, zatrucia, nadżerki, nowotwory, (częste u zwierząt starszych), stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej, przełyku, żołądka i jelit spowodowane zakażeniami bakteryjnymi lub wirusami, ostre zapalenie trzustki. Warto dodać, że biegunki obserwuje się u zwierząt szczepionych przeciwko chorobom zakaźnym jak parwowiroza, koronawiroza, nosówka, choroba Rubartha — zakaźne zapalenie wątroby. Jest to z reguły jedyny objaw łagodnie przebiegającej choroby mimo szczepienia, przy czym predysponowane są do tego typu reakcji dobermany i rottweilery;
- inwazje pasożytów (kokcydioza, wtosogtówki i inne robaczyce)
- zaburzenia w obrębie układu nerwowego na terenie jelit, np. biegunki emocjonalne spowodowane strachem, transportem itp. Biegunki wtórne jako jeden z objawów występują w przebiegu chorób metabolicznych, np. Addisona, i innych układów niż pokarmowy, a także w wyniku leczenia lekami doustnymi, np. antybiotykami czy sulfonamidami. Biegunki występują także po podaniu leków pasożytobójczych.
Do mechanizmów powstawania biegunek należą:
- wzrost objętości płynu w świetle jelit, spowodowany zmniejszeniem lub całkowitą utratą trawienia i wchłaniania;
- zaburzenia w transporcie wody i elektrolitów przy zwiększonym wydzielaniu soków jelitowych, powodujące napływ wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego i upłynnienie jego treści;
- zwiększona perystaltyka jelit, prowadząca do szybszego niż normalnie pasażu treści pokarmowej i jej wydalania, bez możliwości trawienia i wchłaniania substancji i płynów niezbędnych dla normalnego funkcjonowania organizmu. Aby ulec strawieniu i wchłonięciu, masa pokarmowa musi przez określony czas zalegać w jelitach i przylegać do ich błony śluzowej. Stan ten jest osiągany w wyniku „współpracy-porozumienia” układu nerwowego z mięśniówką jelit.
Biegunkę powodują na ogół dwa z tych mechanizmów, a nierzadko wszystkie trzy. Prawdziwym utrapieniem właścicieli psów są biegunki chroniczne — przewlekłe, często występujące np. u owczarków niemieckich. Poznanie przyczyn tych schorzeń i możliwość ich leczenia czy choćby korygowania ich kompleksowych następstw wymaga współpracy doświadczonego lekarza i uważnego, spostrzegawczego właściciela psa.
Leczenie i „opanowywanie” stanów biegunkowych u psów musi uwzględniać:
- uzupełnianie powstałych braków i spustoszeń organizmu, polegające na uzupełnieniu utraconych płynów i powstałych deficytów w elektrolitach. Niezmiernie ważne jest na tym etapie przegłodzenie (24-48 godzin) zwierzęcia, co pozwala na „odpoczynek” jelit - regenerację ich błony śluzowej i brak drażnienia wrażliwej śluzówki jelit ewentualnymi resztkami niestrawionego pokarmu;
- działania objawowe mające na celu znormalizowanie motoryki jelit i podanie środków neutralizujących toksyny i produkty lub substancje szkodliwe dla organizmu oraz środków tonizujących i osłaniających błonę śluzową jelit. Są to leki skuteczne zwłaszcza w biegunkach nagłych. ostrych;
- działania specyficzne polegające na likwidowaniu nie skutków, a przyczyn biegunek, co przeciwdziała utracie płynów i elektrolitów oraz ich konsekwencjom. Ten kierunek terapii jest najbardziej oczekiwany w biegunkach przewlekłych. Powinno się uwzględnić bakteriostatyki, środki pasożytobójcze, uzupełnienie brakujących enzymów trzustki, eliminacje szkodliwych leków powodujących biegunkę. Ważna jest też modyfikacja diety w okresie rekonwalescencji.
Opanowanie biegunek jest obecnie możliwe, co nie znaczy (podkreślam to po raz kolejny), że jest łatwe. Wymaga determinacji właściciela psa i lekarza weterynarii, który musi zwrócić uwagę na wszystkie czynniki umożliwiające pełne rozpoznanie przyczyn problemu. Udostępnienie nowych technik do rutynowej diagnostyki w weterynaryjnej gastroenterologii umożliwiło nowe kierunki terapii. Dokładne poznanie zaburzeń wydzielania jelitowego, wchłaniania — absorpcji oraz zaburzeń w motoryce Jelit jest obecnie możliwe. Rozwój farmakoterapii i dostępność nowych specyficznych leków pozwala na korekcję daleko idących zaburzeń w obrębie przewodu pokarmowego, których widocznym i niepokojącym objawem jest biegunka.
Źródło: Dr nauk wet. Tomasz Borkowski, Biegunki, Dwumiesięcznik PIES, Nr 3 (281) 2000
